مقدمه‌ای بر ارتباط بدون خشونت

ارتباط بدون خشونت – که توسط مارشال روزنبرگ پایه‌گذاری شده است – ما را به سوی تعریف دوباره‌ای از چگونگی ابراز خود، چگونگی شنیدن دیگران و حل تعارض، با تمرکز بر آگاهی از مشاهده، احساس، نیاز و تقاضا راهنمایی می‌کند.

این الگو ما را به سوی کیفیتی از ارتباط  هدایت می‌کند که در آن، نیاز همگان ارزشمند بوده و با نثار از صمیم قلب برآورده می‌شود. وقتی ما از صمیم قلب نثار می‌کنیم؛ این کار را برای لذت حاصله از غنی کردن زندگی دیگران انجام می‌دهیم. این نوع نثار هم به بخشنده و هم به گیرنده، منفعت می‌رساند.

قدرت ارتباط بدون خشونت، در سادگی عملکرد آن است. در هر لحظه، دو راه برای افزایش ارتباط و درک وجود دارد :

1. ارزش‌گذاری برای ابراز احساس و نیاز خود؛ یا
2. شنیدن همدلانه‌ی احساس و نیاز دیگران .

این  انتخاب‌‌ها، با تجربه‌هایی که ما در مشکلات به آنها عادت داریم، مانند برچسب زدن، جنگیدن، تسلیم شدن یا فرار کردن؛ تفاوت دارند.

ما در حالی که همزمان به دیگران توجه محترمانه و محبت‌آمیز نشان می‌دهیم؛ به بیان صادقانه و واضح خودمان هدایت می‌شویم.

گرچه این الگو ساده است، اغلب در عمل، دشوار است؛ چرا که ما عمیقاً شرطی شده‌ایم تا یکدیگر را قضاوت کنیم. الگوی ارتباط بدون خشونت، با تمرین به ما کمک می‌کند تا خود را به سمتی هدایت کنیم که قضاوت و سرزنش خود را به آگاهی دوطرفه از نیازهای انسانی ترجمه کنیم؛ هم برای نیازهای خود و هم برای نیازهای دیگری، تا برآورده شوند.

تفکر و زبانی که ما را از دیگران دور می‌کند:

بعضی از شیوه‌های ارتباط، ما را از محبتی که در ذاتمان هست، دور می‌کند. ارتباط بیگانه‌ساز، ما را در دام پیش‌داوری «این درست است» یا «این غلط است» می‌اندازد.  ارتباط بیگانه‌ساز، جامعه‌ی طبقاتی و سلطه‌گیری را ایجاد می‌کند که اکثریت مردم به وسیله‌ی اقلیتی در جهت منافع همان‌ها، کنترل می‌شوند.

انواع ارتباط بیگانه‌ساز که ما را از دیگران دور می‌کند، عبارتند از :

• ارزیابی، قضاوت اخلاقی ، برچسب، تحلیل، انتقاد، مقایسه و …
• تفکر استحقاقی (‌ این فکر که رفتار خاصی سزاوار تنبیه یا پاداش است. )‌
• درخواست آمرانه (‌انکار انتخاب فرد دیگر، با نیت تنبیه افرادی که کار مورد نظر را انجام ندهند. )
• انکار انتخاب یا مسئولیت ( باید، حتماً، توقع داشتن، آنها مرا مجبور کردند و … )

هدف ارتباط بدون خشونت

• ارتباط قلب با قلب به شکلی که همه‌ی نیازها در آن ارزشمند هستند.
• ارتباط با انرژی زندگی در خود و دیگران
• الهام‌بخش خود و دیگران شدن برای نثار از صمیم قلب

در هر لحظه، هر یک از ما تلاش می‌کنیم تا نیازی از خود را به بهترین شکلی که می‌شناسیم، پاسخ گوییم. (‌مارشال روزنبرگ)‌

تاریخچۀ NVC

این الگو توسط مارشال روزنبرگ با موضوع حقوق شهروندی، گسترش یافت و کامران رحیمیان – شاگرد مستقیم مارشال –  اولین بار در سال 1384 کتاب «زبان زندگی» را ترجمه و گسترش این الگو را در ایران آغاز کرد.

هدف ارتباط بدون خشونت چه چیزی نیست :

• ارتباط بدون خشونت، به معنای مهربان بودن نیست؛ این الگو درباره‌ی خود واقعی هر فرد است. این الگو نمی‌گوید فشار درونتان را خفه کنید؛ بلکه می‌گوید آن را ترجمه کنید.
• ارتباط بدون خشونت درباره‌ی تغییر افراد دیگر یا وادار ساختن دیگران به کاری که ما دوست داریم، نیست. این الگو ایجادکننده‌ی ارتباط و درک است.
• الگوی ارتباط بدون خشونت یک تکنیک یا قاعده نیست؛ این الگو، فرآیندی است که کمک می‌کند تا هوشیاری ما به یک آگاهی جدید برسد.

چهار مرحله از ابراز به شیوه‌ی زبان زندگی ( NVC )

1. مشاهده

( بدون قضاوت، تحلیل، نظر و … )

وقتی می‌بینم/می‌شنوم/ متوجه می‌شوم …

2. احساس (بدون فکر)‌

نمونه‌هایی از احساس‌ها زمانی که نیازها برآورده شده‌اند:

مهربان	هیجان زده	خوشحال	رضایت	شادمانی
شعف	سبک	امیدوار	شگفت زدگی	لذت
آرام	قدردان	با نشاط	تعجب	خشنودی
دلبستگی	راضی	راحت	سرمستی	خوشبختی

… من احساس می‌کنم…

نمونه‌هایی از احساس‌ها زمانی که نیازها برآورده نشده اند:

ناراحت	غمگین	آشفته	شکست	دلواپسی
درد	ترس	خسته	رنجوری	دلسردی
اذیت شده	خشم	فشار	بی حالی	اندوه
ناراضی	مایوس	نگران	بی قراری	تلخی

 

3. نیاز ( ارزش های جهانی انسانی بدون راهبردها )

زیبایی	استقلال	همدلی
سوگواری	صداقت	عشق
احترام	امنیت	معنا
پذیرش	تفریح	حمایت
ارزش خود	وضوح	درک
نظم	توجه	اعتماد

 

4. تقاضا (‌بدون درخواست آمرانه )‌ آیا تو مایلی که ……. ؟

 

دو مسیر حرکت به سوی ارتباط

1. ابراز صادقانه‌ی احساس و نیاز خودتان
   1. آگاهی مداوم از احساس و نیاز مرتبط با آن در لحظه‌ی‌ جاری
   2. اشتیاق و تمایل به ابراز این احساس و نیاز ( آسیب‌پذیری )‌

مثال : وقتی می‌بینم در حالیکه من حرف می‌زنم، تو روزنامه می‌خوانی؛ آشفته می‌شوم چون می‌خواهم شنیده شوم. مایلی برای پنج دقیقه روزنامه را ببندی و به نظر من گوش بدهی؟

 

2. گوش دادن همدلانه‌ی احساس و نیاز دیگری
   1. کیفیت گوش دادن همدلانه : حضور، تمرکز، فضا، توجه،

آیا تو احساس …. داری چون نیاز به …. داری؟

انعکاس کلامی احساس و نیاز

1. توصیه نکردن، اصلاح نکردن، داستان نگفتن، دلداری ندادن،

همدردی نکردن، توضیح ندادن، تحلیل نکردن، و …

1. بدون توجه به چیزی که گفته شده، فقط احساس، نیاز، مشاهده و تقاضا را شنیدن.

 

چهار نوع  «گوش»: چه انتخابی برای شنیدن پیام های دشوار داشته باشیم؟

چهار نوع گوش:

1. سرزنش دیگران ( حمله به دیگری )
2. سرزنش خود ( تسلیم )
3. درک احساس و نیاز خود
4. درک احساس و نیاز دیگران

در این الگو، ارتباط قلمرو زرافه است. زرافه به دلیل قلب بزرگ و افق دید وسیع، رفتار هماهنگ با سایر حیوانات؛ همچنین توانایی خوردن خارهای درختان به دلیل بزاقی که این خارها را حل می‌کند و قدرت حمایتی، به عنوان نماد الگوی ارتباط بدون خشونت شناخته شده است.  بنابراین کسانی که صادقانه و محبت‌آمیز صحبت می‌کنند، به زبان زرافه حرف می‌زنند. بخش زرافه‌ای انسان‌ها، می‌داند که در هر لحظه، دو راه برای ارتباط وجود دارد : درک احساس و نیاز خود یا درک احساس و نیاز دیگری. همچنین زرافه  کاملاً از انتخاب‌هایی که در هر لحظه می‌سازد، آگاه است.

سرزنش کردن قلمرو شغال است. شغال‌ها موجوداتی هستند که با احساس و نیازشان صحبت نمی‌کنند، قضاوت و مقایسه می‌کنند و فراموش می‌کنند که در قلبشان چیست. بخش شغالی وجود ما، فقط انتخاب می‌کند که بجنگد؛ تسلیم شود یا فرار کند. شغال انتخاب‌های دیگری را نمی‌بیند و تنها از روی عادت یا واکنشی پاسخ می‌دهد.

هر یک از ما مسئول چگونه شنیدن چیزی که دیگران به ما می گویند، هستیم.

مثال :

{مادری یک قرار 1 تا 1.5 ساعته با یکی از دوستانش در کافی‌شاپ دارد… این قرار، اولین جدایی او از فرزندش در طول هفته است.}

فرزند شش سالۀ او: مامان من نمی‌خوام تو بیرون بروی. چه چیزی مهم‌تر از من ممکنه برات وجود داشته باشد؟ (پای مادرش را گرفته و گریه می‌کند.)

مادر برای شنیدن فرزند، چهار انتخاب زیر را دارد:

1. ( کودک را سرزنش کند) : پایم را رها کن! و ساکت باش!‌ هیچ دلیلی برای گریه نداری … تمام روز را با تو بوده‌ام. تو همیشه همین طوری مشکل درست می‌کنی… تمام چیزی که می‌خواهم این است که چند دقیقه برای خودم باشم.
2. ( خود را سرزنش کند) : اوه خدای من! من واقعاً تو را آشفته کردم. چرا همیشه این کار را می‌کنم؟ … چرا این قدر خودخواهم؟… خیلی مادر مزخرفی هستم.
3. (احساس و نیاز خود را درک کند) : عزیزم، من واقعاً خسته شده‌ام و نیاز دارم زمانی را برای خودم و با دوستانم بگذرانم. مایلی این زمان را با مریم (‌نگهدارندۀ کودک ) بگذرانی؟ …
4. (احساس و نیاز کودک را درک کند )‌: تو غمگینی و دوست داری با من باشی؟ … رنجیده شدی و می‌خواهی اطمینان داشته باشی که برایم مهم هستی و عشق دریافت می‌کنی؟

• یادگیری ارتباط بدون خشونت …

این یک  آگاهی است و نه فقط یک محتوا!

یادگیری ارتباط بدون خشونت، انواع مختلفی از «درک» یا «یادگیری» را درگیر می‌کند… یادگیری  کمی از طریق مغز یا ایجاد شناخت به وجود می‌آید…  یادگیری خیلی بیشتری به وسیله‌ی قلب و با تمام وجود و به شکل  گسترش آگاهی ایجاد می‌شود… این یک یادگیری خطی نیست ؛ بلکه بیشتر عمق مارپیچی و گسترشی دارد.

من دیده‌ام که این نوع یادگیری به شکل معناداری، خیلی با گفت‌وگو درباره‌ی ارتباط بدون خشونت اتفاق نمی‌افتد. این ماجرا زمانی خیلی قوی می‌شود که ما در جست‌وجوی ارتباط با دیگران و خویشتن هستیم… زمانی که درگیر و شاهد تجربه‌ی ارتباط بدون خشونت می‌شویم. یادگیری، در چالش‌ها و اشتیاق ارتباط به وجود می‌آید. من اغلب زمانی با  ارتباط بدون خشونت مرتبط و در آن توانمندتر شده‌ام که یادم می‌آید نمی‌خواهم حق با من باشد؛ بلکه می‌خواهم به سمت ارتباطی که دوست دارم، حرکت کنم( چیزی که مارشال از آن با « رشد تدریجی کمتر احمق بودن» نام می‌برد.).

در میان این تجربه‌ها، هر یک از ما در حال یادگیری چیزی هستیم که برای آن آماده‌ایم. در یک فعالیت یا تمرین یکسان، هر یک از ما، چیز متفاوتی را یاد می‌گیرد. من  بارها شگفت‌زده شده ام. اگر بخواهم تجربه‌هایم را در میان بگذارم، متوجه می‌شوم که یادگیری در من  عمیق‌تر از فرد یا افرادی است که این تجربه را دریافت می‌کنند.

ارتباط بدون خشونت با ترجمه‌ی پیام‌های درونی به احساس‌ها و نیازها، به ما کمک می‌کند که ارتباط درونی خود را اصلاح کنیم. توانایی ما برای تمایز احساس و نیاز و همدلی کردن با آنها، می‌تواند ما را از افسردگی نجات بخشد. از آن پس می‌توانیم وجود انتخاب را در تمام کارهایمان تشخیص دهیم.

 

نویسنده : Gregg Kendrick

مترجم : فاطمه عباسی سیر

منبع : http://www.basileia.org