
وقتی از “ارتباط بدون خشونت” بر علیه تو استفاده کردم
هرگز لحظهای که این نکته را فهمیدم، فراموش نمیکنم.
ما وسط یک دعوا بودیم، یک دعوای واقعی، از آنهایی که روزها در سینهتان میماند. من هر کاری میکردم “درست” بود. به جای “تو همیشه“، از عبارت “من احساس … میکنم” استفاده میکردم. نیازهایم را نام میبردم. به جای درخواست آمرانه، تقاضا میساختم. آرام و خونسرد بودم. با هر معیاری، من در حال انجام ارتباط بدون خشونت بودم.
و با هر جملهای که میگفتم، نفر مقابلم تهیتر به نظر میرسید.
زمان زیادی گذشت تا توانستم آنچه را اتفاق افتاد درک کنم. در آن لحظه هیچ ارتباطی وجود نداشت. من در حال نمایش ارتباط بودم، در حالیکه در حقیقت فشار بیشتری وارد میکردم. کلامم بدون خشونت بود، اما نیت زیر آن، بدون خشونت نبود.
این موقعیت همان است که به نظر میرسد از ارتباط بدون خشونت در رابطه سوءاستفاده میشود: هیچ بیرحمی عمدی در کار نیست، ولی یک نوآموز صادق، در حالی که از کلام درست استفاده میکند، هدف را کاملاً از یاد برده است.
مرحلهای که هیچکس به شما هشدار نمیدهد.
اورن جی سوفر(Oren Jay Sofer) این مرحله را “مرحلهی نفرتانگیز” مینامد. یک مرحلهی رشد قابل پیشبینی که در یادگیری ارتباط بدون خشونت چیزی شبیه این اتفاق میافتد: شما چهارچوبها را کشف میکنید، قدرت آنها را در مییابید و همهجا شروع به استفاده از آن میکنید. احساسهایتان را نام میبرید. نیازهایتان را تشخیص میدهید. تقاضا میسازید.
کاری که هنوز انجام نمیدهید، چون مهارتتان هنوز به این بخش نرسیده؛ مراعات تجربههای فرد مقابل در همان لحظه است.
شما قاعدتاً از ارتباط بدون خشونت استفاده میکنید تا در مورد خودتان صحبت کنید و این کار را بیرحمانه، روان و در نهایت خلوص انجام میدهید. برای اطرافیانتان اینگونه به نظر میرسد که شما روشی فریبنده، غیرمعمول و جدیدی را برای محور قرار دادن خودتان در هر گفتوگو پیدا کردهاید.
این گناه فرد نیست. گناه فرآیند تکامل است. ابزار پیش از آگاهی به دست میآیند. پیش از ایجاد سرزمین، نقشه به وجود آمده است. بیشتر نوآموزان ارتباط بدون خشونت از این مرحله عبور میکنند. اما برخی هرگز کاملاً از آن خارج نمیشوند.
من به سرعت از آن خارج نشده بودم.
وقتی فرمول تبدیل به سلاح میشود.
قضیه دشوارتر از آن است که بخواهیم آن را با صدای بلند بگوییم: گاهی نوآموزان از چهارچوب ارتباط بدون خشونت برای سوءاستفاده، قلدری یا فرار از مسئولیت استفاده میکنند و واقعاً باور دارند که همدل هستند.
ساختار “من …. را احساس میکنم چون نیاز به … دارم” میتواند بستهبندی شیک “درخواست آمرانه” باشد، که با زبان آسیبپذیری ابراز میشود. تقاضایی که در قالب “من نیاز دارم تا تو ….” بیان شود، کلامی عاطفی است که با خود ابراز احساس دارد، در حالیکه رویکرد واقعی آن همان فشار وارد کردن به صورت غیرمستقیم است. شنونده دعوت نمیشود، بلکه مدیریت میشود.
این کار مثل سوءاستفادهی آگاهانه نیست. سوءاستفادهی آگاهانه را راحتتر میتوان تشخیص داد. مسئلهی سختتر این است که نوآموز واقعاً به خود اطمینان دارد که در حال همدلی دادن است، و واقعاً هم طبق دستورالعمل در حال پیشرفت است. خودفریبی به شدت عمیق میشود؛ چون فرمول موجب تقویت آن میگردد. همهی جملهها با “من احساس میکنم” شروع میشوند. این جمله چگونه میتواند فرد مقابل را کنترل کند؟
ایدو استرنبرگ(Ido Sternberg) که نوشتاری دارد دربارهی اینکه چگونه یادگیرندگان ارتباط بدون خشونت با مشکل مواجه میشوند، این موقعیت را اینگونه توصیف میکند: “زبان تغییر میکند، بدون اینکه همان تغییر در سطح آگاهی فرد اتفاق بیفتد. شما دیگر عبارت “تو باید” را نمیگویید و شروع میکنید به گفتن “من نیاز دارم”؛ ولی زیر این تغییر، همان سوق دادن فرد مقابل به اطاعت وجود دارد. شما کلماتتان را تغییر دادهاید. اما در رابطهتان، اختیار و انتخاب نفر مقابل را تغییر ندادهاید.”
ربات ارتباط بدون خشونت و بدنی که آن را درک میکند.
سوفر (Sofer) از ضعف شایعتری با عنوان “ربات ارتباط بدون خشونت” نام میبرد. اینگونه است: نوآموزان از روی عادت، ساختار چهارگانهی مشاهده، احساس، نیاز، تقاضا را به کار میبرند، و نتیجه نهایی از نظر تکنیکی درست و از نظر انسانی تهی است.
فردی که در مقابل ربات ارتباط بدون خشونت قرار میگیرد، لازم نیست نوآموز این الگو باشد تا متوجهش شود. افراد این حقیقت را فقط حس میکنند. چیزی اشتباه است. کلمات از پذیرش حرف میزنند. اما در عمل، آنچه دریافت میشود تسلیم شدن است. فرمول، جایگزین حضوری میشود که قرار بود آن را همراه داشته باشد.
لازم است بفهمیم مشکل در چهارچوب الگو نیست. چهارچوب یک وسیله است. چیزی که ربات ارتباط بدون خشونت نشان میدهد این است که وسیله، کاری میکند که انسان هنوز آن را یاد نگرفته: عمیقاً با دیگری مرتبط بودن! اگر ارتباطی وجود نداشته باشد، فرمول نمیتواند آن را ایجاد کند. فقط فقدان ارتباط، موجب ناراحتیاش میشود، چون حالا جملات قشنگی هم دارد.
“تو باعث میشوی احساس ناامنی کنم” و رضایتی که هیچکس به آن اشاره نمیکند
اینجا چیزی وجود دارد که هیچکس در کارگاههایی که من شرکت کردم در مورد آن حرف نمیزند.
شروع دیالوگ احساسی به سبک ارتباط بدون خشونت، شروع کردن گفتوگو با احساس، شروع گفتوگو با نیاز، شروع گفتوگو با آنچه در لایههای زیرین زنده است، همیشه نیاز به اجازه از طرف فرد مقابل دارد. برای رفتن به عمق ارتباط رفتن، باید اجازه گرفت. هرکسی مایل نیست به آنجا برود و برای آن آماده نیست. هرکسی به شما به قدر کافی اعتماد ندارد و در موقعیتی نیست که در برابر این نوع افشاگری، احساس امنیت کند.
دعوت از یک نفر برای رفتن به این عمق از ارتباط، بدون بررسی اینکه آیا او میخواهد به آن جا برود، ارتباط نیست. این شکلی از فشار است؛ اگرچه با خوشرویی بستهبندی شده است. برخی از منتقدان این موقعیت را “صمیمیت زورکی” نامیدهاند: استفاده از ابزارهای صمیمیت عاطفی برای چیره شدن بر اولویت واقعی فرد مقابل در یک گفتوگوی مستقیم یا با فاصله یا فقط در گفتوگویی طبیعی که لازم نیست آدمها نیازهای برآورده نشدهی اصلیشان را تشخیص دهند.
من این کار را انجام دادم. شما هم احتمالاً همینطور.
تمرین واقعی به چه چیزی نیاز دارد
میکی کاشتان(Miki Kashtan) یکی از مدرسان ارتباط بدون خشونت، نوشته که وقتی ترومای اجتماعی، قدرت ساختاری و کمبود در یک رابطه یا یک سیستم وجود دارد، مدل مشاهده، احساس، نیاز و تقاضا به تنهایی کافی نیست. او تاکید میکند چیزی که مارشال روزنبرگ در اصل به عنوان چرخی برای تحول اجتماعی خلق کرد، در عمل به عنوان ابزار تعامل فردی محدود شده است، و این محدودیت چیزی ضروری را از دست داده است.
این خیلی جدی است. نه به عنوان دلیلی برای منع تمرین، بلکه به عنوان دلیلی برای استفاده نکردن از این نقشه به عنوان جانشین سرزمین.
نقشه اشتباه نیست، بلکه ناکامل است. آگاهی که تمرین به آن اشاره دارد، در واقع کنجکاوی حقیقی در مورد زندگی درونی فرد مقابل، اشتیاق واقعی برای شنیدن “نه”، ظرفیت نگهداشت نیازهایتان در کنار نیازهای دیگری بدون تحت فشار قرار دادن یکدیگر، است که نمیتواند بدون گرامر درست تولید شود. این فرآیند باید مقابل تجربهی واقعی فردی که روبهروی شماست؛ رشد داده شود، تمرین شود، بررسی شود، تکرار شود.
سوال این نیست:” آیا من از فرمول درست استفاده میکنم؟”
سوال این است:” آیا این فرمول کار کرد؟ آیا نفر مقابل بیشتر آزاد شد یا کمتر؟”
سرانجام
اگر شما کسی هستید که تجربهی ارتباط بدون خشونت بر علیه خود داشتید؛ فردی آرام و با زبان احساس، به جای برآورده شدن نیاز، شما را با حسی از کنترل شدن ترک کرد، این تجربهی شما واقعی است. الگو نمیتواند از آن پیشگیری کند. میتواند آن را فعال سازد.
اگر شما شک دارید که شاید این کار را برای کسی انجام دادهاید، احتمالاً این کار را کردهاید. نه از روی بدجنسی؛ بلکه به دلیل شکافی که بین تمرین و جایی که آگاهی واقعی شما قرار دارد، وجود دارد. این شکاف مایهی خجالت نیست. این همان جایی است که باید برای آن تمرین شود.
مرحلهی نفرتانگیز زمانی به پایان میرسد که شما با استفاده از ارتباط بدون خشونت، از صحبت دربارهی خودت دست برداری و شروع به استفاده از آن، برای کنجکاوی نسبت به فرد مقابل کنی. ربات ارتباط بدون خشونت زمانی به پایان میرسد که شما متوجه شوید بدنتان را ترک کردهاید و دوباره به آن بازگردید. سوءاستفاده از ارتباط بدون خشونتی که سرکوب میکند، زمانی پایان مییابد که صادقانه بپرسی در این مکالمه به نیازهای چه کسی واقعاً پرداخته میشود.
اینها ادراکات لحظهای نیستند. تمرینهای مستمری هستند که موضوع اصلی این الگو هستند.
سمت تاریک ارتباط بدون خشونت باعث نمیشود تمرین را قطع کنیم. این تمرین است که شما را صدا میزند به سوی صداقتی که آن را میسازید.
ترجمه: فرح عباسی سیر




