
ارتباط بدون خشونت – که توسط مارشال روزنبرگ پایهگذاری شده است – ما را به سوی تعریف دوبارهای از چگونگی ابراز خود، چگونگی شنیدن دیگران و حل تعارض، با تمرکز بر آگاهی از مشاهده، احساس، نیاز و تقاضا راهنمایی میکند.
این الگو ما را به سوی کیفیتی از ارتباط هدایت میکند که در آن، نیاز همگان ارزشمند بوده و با نثار از صمیم قلب برآورده میشود. وقتی ما از صمیم قلب نثار میکنیم؛ این کار را برای لذت حاصله از غنی کردن زندگی دیگران انجام میدهیم. این نوع نثار هم به بخشنده و هم به گیرنده، منفعت میرساند.
قدرت ارتباط بدون خشونت، در سادگی عملکرد آن است. در هر لحظه، دو راه برای افزایش ارتباط و درک وجود دارد :
-
ارزشگذاری برای ابراز احساس و نیاز خود؛ یا
-
شنیدن همدلانهی احساس و نیاز دیگران .
این انتخابها، با تجربههایی که ما در مشکلات به آنها عادت داریم، مانند برچسب زدن، جنگیدن، تسلیم شدن یا فرار کردن؛ تفاوت دارند.
ما در حالی که همزمان به دیگران توجه محترمانه و محبتآمیز نشان میدهیم؛ به بیان صادقانه و واضح خودمان هدایت میشویم.
گرچه این الگو ساده است، اغلب در عمل، دشوار است؛ چرا که ما عمیقاً شرطی شدهایم تا یکدیگر را قضاوت کنیم. الگوی ارتباط بدون خشونت، با تمرین به ما کمک میکند تا خود را به سمتی هدایت کنیم که قضاوت و سرزنش خود را به آگاهی دوطرفه از نیازهای انسانی ترجمه کنیم؛ هم برای نیازهای خود و هم برای نیازهای دیگری، تا برآورده شوند.
تفکر و زبانی که ما را از دیگران دور میکند:
بعضی از شیوههای ارتباط، ما را از محبتی که در ذاتمان هست، دور میکند. ارتباط بیگانهساز، ما را در دام پیشداوری «این درست است» یا «این غلط است» میاندازد. این نوع ارتباط، جامعهی طبقاتی و سلطهگری را به وجود میآورد که اکثر مردم به وسیلهی اقلیتی در جهت منافع همانها، کنترل میشوند.
انواع ارتباط بیگانهساز که ما را از هم دور میکند، عبارتند از :
- ارزیابی، قضاوت اخلاقی، برچسب، تحلیل، انتقاد، مقایسه و …
- تفکر استحقاقی (این فکر که رفتار خاصی سزاوار تنبیه یا پاداش است.)
- درخواست آمرانه (انکار انتخاب فرد دیگر، با نیت تنبیه افرادی که کار مورد نظر را انجام ندهند.)
- انکار انتخاب یا مسئولیت ( با عباراتی نظیر: باید، حتماً، توقع داشتن، آنها مرا مجبور کردند و … )
هدف ارتباط بدون خشونت
- ارتباط قلب با قلب به صورتی که نیازهای همگان در آن ارزشمند باشند.
- ارتباط با انرژی زندگی در خود و دیگران
- الهامبخش شدن خود و دیگران برای نثار از صمیم قلب
| در هر لحظه، هر یک از ما تلاش میکنیم تا نیازی از خود را به بهترین شکلی که میشناسیم، پاسخ گوییم. (مارشال روزنبرگ) |
تاریخچهی NVC
این الگو توسط مارشال روزنبرگ با موضوع حقوق شهروندی، گسترش یافت و کامران رحیمیان – شاگرد مستقیم مارشال – اولین بار در سال 1384 کتاب «زبان زندگی» را ترجمه و گسترش این الگو را در ایران آغاز کرد.
هدف ارتباط بدون خشونت چه چیزی نیست :
- ارتباط بدون خشونت، به معنای مهربان بودن نیست؛ این الگو دربارهی خود واقعی هر فرد است. این الگو نمیگوید فشار درونتان را خفه کنید، بلکه میگوید آن را ترجمه کنید.
- ارتباط بدون خشونت دربارهی تغییر دیگران یا وادار کردن آنها به کاری که ما دوست داریم، نیست. این الگو ارتباط و درک را ایجاد میکند.
- الگوی ارتباط بدون خشونت یک تکنیک یا قاعده نیست؛ بلکه فرآیندی است که کمک میکند تا هوشیاری ما به یک آگاهی جدید برسد.
چهار مرحله از ابراز به شیوهی زبان زندگی ( NVC )
-
مشاهده
(بدون قضاوت، تحلیل، نظر و … )
وقتی میبینم/میشنوم/ متوجه میشوم …
-
احساس (بدون فکر)
نمونههایی از احساسها زمانی که نیازها برآورده شدهاند:
| مهربان | هیجان زده | خوشحال | رضایت | شادمانی |
| شعف | سبک | امیدوار | شگفت زدگی | لذت |
| آرام | قدردان | با نشاط | تعجب | خشنودی |
| دلبستگی | راضی | راحت | سرمستی | خوشبختی |
… من احساس میکنم…
نمونههایی از احساسها زمانی که نیازها برآورده نشده اند:
| ناراحت | غمگین | آشفته | شکست | دلواپسی |
| درد | ترس | خسته | رنجوری | دلسردی |
| اذیت شده | خشم | فشار | بی حالی | اندوه |
| ناراضی | مایوس | نگران | بی قراری | تلخی |
-
نیاز ( ارزش های جهانی انسانی بدون راهبردها )
| زیبایی | استقلال | همدلی | |
| سوگواری | صداقت |
عشق |
|
| احترام | امنیت | معنا | |
| پذیرش | تفریح | حمایت | |
| ارزش خود | وضوح | درک | |
| نظم | توجه | اعتماد |
-
تقاضا (بدون درخواست آمرانه ): آیا موافقی که ……. ؟
دو مسیر حرکت به سوی ارتباط
-
ابراز صادقانهی احساس و نیاز خودتان
- آگاهی مداوم از احساس و نیاز مرتبط با آن در لحظهی جاری
- اشتیاق و تمایل به ابراز این احساس و نیاز ( آسیبپذیری )
مثال: وقتی میبینم زمانی که حرف میزنم، روزنامه میخوانی؛ کلافه میشوم؛ چون میخواهم شنیده شوم. موافقی پنج دقیقه روزنامه را ببندی و به من گوش دهی؟
-
گوش دادن همدلانهی احساس و نیاز دیگری
کیفیت گوش دادن همدلانه : حضور، تمرکز، فضا، توجه
انعکاس کلامی احساس و نیاز
- توصیه نکردن، اصلاح نکردن، داستان نگفتن، دلداری ندادن، همدردی نکردن، توضیح ندادن، تحلیل نکردن، و
- بدون توجه به چیزی که گفته شده، فقط احساس، نیاز، مشاهده و تقاضا را شنیدن.
چهار نوع «گوش»: انتخایهای ما برای شنیدن پیامهای دشوار
چهار نوع گوش:
- سرزنش دیگران (حمله به دیگری)
- سرزنش خود (تسلیم)
- درک احساس و نیاز خود
- درک احساس و نیاز دیگران
در این الگو، ارتباط قلمرو زرافه است. زرافه به عنوان نماد الگوی ارتباط بدون خشونت شناخته شده است، که به دلیل قلب بزرگ، افق دید وسیع و رفتار هماهنگ با سایر حیوانات است. زرافه همچنین توانایی خوردن خارهای درختان را دارد که به دلیل بزاقی است که خارها را حل میکند و دارای قدرت حمایتی است. بنابراین کسانی که صادقانه و محبتآمیز صحبت میکنند، به زبان زرافه حرف میزنند. بخش زرافهای انسانها، میداند که در هر لحظه، دو راه برای ارتباط وجود دارد: درک احساس و نیاز خود یا درک احساس و نیاز دیگری. همچنین زرافه کاملاً از انتخابهایی که در هر لحظه میسازد، آگاه است.
سرزنش کردن قلمرو شغال است. شغالها موجوداتی هستند که با احساس و نیازشان صحبت نمیکنند، قضاوت و مقایسه میکنند و فراموش میکنند که در قلبشان چه چیزی جریان دارد. بخش شغالی وجود ما، فقط انتخاب میکند که بجنگد؛ تسلیم شود یا فرار کند. شغال انتخابهای دیگر را نمیبیند و تنها از روی عادت یا واکنشی پاسخ میدهد.
| ما مسئول چگونه شنیدن حرفهای دیگران هستیم. |
مثال:
مادری یک قرار 1 تا 1.5 ساعته با یکی از دوستانش در کافیشاپ دارد. این قرار، اولین جدایی او از فرزندش در طول هفته است.
فرزند شش سالهی او: مامان من نمیخوام تو بیرون بری. چی ممکنه مهمتر از من برات وجود داشته باشد؟ (به پای مادرش چسبیده و گریه میکند.)
مادر برای شنیدن فرزند، چهار انتخاب زیر را دارد:
- (کودک را سرزنش کند): پایم را رها کن! و ساکت باش! هیچ دلیلی برای گریه نداری. تمام روز را با تو بودهام. تو همیشه همین طوری مشکل درست میکنی. تمام چیزی که میخواهم این است که چند دقیقه برای خودم باشم.
- (خود را سرزنش کند): خدای من! واقعاً تو را ناراحت کردم. چرا همیشه همین کار را میکنم؟ چرا این قدر خودخواهم؟ خیلی مادر مزخرفی هستم.
- (احساس و نیاز خود را درک کند): عزیزم، من واقعاً خسته شدهام و نیاز دارم زمانی را برای خودم و با دوستانم بگذرانم. مایلی این مدت را با مریم (مراقب کودک) بگذرانی؟
- (احساس و نیاز کودک را درک کند): تو غمگینی و دوست داری با من باشی؟ رنجیده شدی و میخواهی اطمینان داشته باشی که برایم مهم هستی و عشق دریافت میکنی؟
-
یادگیری ارتباط بدون خشونت
این یادگیری یک آگاهی است و نه فقط یک محتوا!
یادگیری این الگو انواع مختلفی از «درک» یا «یادگیری» را درگیر میکند. یادگیری کمتری به وسیلهی مغز یا شناخت به وجود میآید و یادگیری خیلی بیشتری با قلب و تمام وجود و به صورت گسترش آگاهی ایجاد میشود. این یادگیری خطی نیست؛ بلکه بیشتر عمق مارپیچی و گسترشی دارد.
من دیدهام که این نوع یادگیری به شکل معناداری، خیلی با گفتوگو دربارهی ارتباط بدون خشونت اتفاق نمیافتد. این ماجرا زمانی خیلی قوی میشود که ما در جستوجوی ارتباط با دیگران و خویشتن هستیم. زمانی که درگیر و شاهد تجربهی ارتباط بدون خشونت میشویم. یادگیری، در چالشها و اشتیاق ارتباط به وجود میآید. من اغلب زمانی با ارتباط بدون خشونت مرتبط و در آن توانمندتر شدهام که یادم میآید نمیخواهم حق با من باشد؛ بلکه میخواهم به سمت ارتباطی که دوست دارم، حرکت کنم. (چیزی که مارشال از آن با « رشد تدریجی کمتر احمق بودن» نام میبرد.)
در میان این تجربهها، هر یک از ما در حال یادگیری چیزی هستیم که برای آن آمادهایم. در یک فعالیت یا تمرین یکسان، هر کدام ما، چیز متفاوتی را یاد میگیرد. من بارها شگفتزده شدهام. اگر بخواهم تجربههایم را در میان بگذارم، متوجه میشوم که یادگیری در من عمیقتر از فرد یا افرادی است که این تجربه را دریافت میکنند.
ارتباط بدون خشونت با ترجمهی پیامهای درونی به احساسها و نیازها، به ما کمک میکند که ارتباط درونی خود را اصلاح کنیم. توانایی ما برای تمایز احساس و نیاز و همدلی کردن با آنها، میتواند ما را از افسردگی نجات بخشد. از آن پس میتوانیم وجود انتخاب را در تمام کارهایمان تشخیص دهیم.
نویسنده : Gregg Kendrick
مترجم : فرح عباسی سیر




